HAZIRÖDEVLER
Aradığınız Ne Varsa...

GEZEGENLER

Güneş'in etrafında dolanan gökcisimlerine gezegen adı verilir. Dar anlamıyla, Güneş Sistemi içinde, Güneş'in doğrudan uydusu olan ve Uluslararası Gökbilim Birliği (IAU) tarafından bu tanıma uygun bulunmuş 8 gök cismini belirlemede kullanılır. Güneş Sistemi'nde, resmi olarak kabul edilen 'sekiz gezegen'den başka, bu cisimlerle boyut, yörünge ve fiziksel özellikler açısından aynı gruba konabilecek yeni gök cisimlerinin keşfedilmesi, bir yandan da başka yıldızların etrafında da Güneş Sistemi gezegenlerine benzer gök cisimlerinin dolandığının saptanması, 'gezegen' tanımının sınırlarının bulanıklaşmasına neden olmuştur.
Uluslararası Gökbilim Birliği'nin (IAU), 1919 yılından bu yana kabul ettiği Güneş Sistemi'nin 8 gezegeni, Güneş'e yakınlık sıralarına göre şunlardır:


 

Gezegen nitelikleri
  İsim Ekvatoral
çap[a]
Kütle[a] Yörünge
yarıçapı (AU)
Yörünge periyodu
(yıl)
Yörünge Eğikliği
güneş'in çapına (°)
Dışmerkezlik (gökbilim) Dönme periyodu
(gün)
Uydu Halkalar Atmosfer
Yerbenzeri gezegen Merkür 0.382 0.06 0.39 0.24 3.38 0.206 58.64 yok minimal
Venüs 0.949 0.82 0.72 0.62 3.86 0.007 -243.02 yok CO2, N2
Dünya[b] 1.00 1.00 1.00 1.00 7.25 0.017 1.00 1 yok N2, O2
Mars 0.532 0.11 1.52 1.88 5.65 0.093 1.03 2 yok CO2, N2
Gaz devleri Jupiter 11.209 317.8 5.20 11.86 6.09 0.048 0.41 63 var H2, He
Satürn 9.449 95.2 9.54 29.46 5.51 0.054 0.43 60 var H2, He
Uranüs 4.007 14.6 19.22 84.01 6.48 0.047 -0.72 27 var H2, He
Neptün 3.883 17.2 30.06 164.8 6.43 0.009 0.67 13 var H2, He
a  Ölçüler Dünya ile ilişkilidir.
b  kesin değerler için Dünya maddesine bak.

Bu 8 gezegenin dışında daha önce gezegen olarak tanımlanan Plüton IAU'nun yeni tanımlamasına göre Cüce Gezegen olarak kabul edilmektedir.

Bu gezegenlerin en büyüğü Salakto'dur. 1995 yılında Michel Mayor ve Didier Queloz tarafından 51 Pegasi adlı yıldızın çevresinde dönen bir gök cismi keşfedildiğinde, bu cismin 'gezegen' olarak tanımlanması uygun görüldü. 1995-2005 yılları arasında yapılan gözlemlerle, 100'ü aşkın değişik yıldız çevresinde dolanan 150'den fazla gezegen bulundu. Güneş Sistemi gezegenleri ile karıştırılmaması için bu cisimlere 'Güneş dışı gezegenler' veya Güneş Sistemi dışı gezegenler adı verilmektedir. Yine karışıklığı önlemek amacıyla, bu tür gezegenlerin yıldızları ile birlikte oluşturdukları sistemlere genel olarak gezegen sistemi ya da 'yıldız sistemi' adı verilmektedir. 'Güneş Sistemi' adı ise, yalnızca özel ad olarak Güneş ve uydularının oluşturduğu gezegen sistemini tanımlamada kullanılır. ek olarak 1996 yılında amerikalı uzay bilimcisi Arthur Frank Elbourn 'un yapmış olduğu bir takım araştırmalar uzay hakkında daha da fazla bilgi almamızı sağlamıştır. Arthur Frank Elbourn un yapmış olduğu çalışmlarda 10 olan gezegen sayısı aslında 12 gezegen vardi. Goono ve Afelbourn ismi verdiği iki gezegen daha keşfetti. NASA tarafından doğrulanan bu gezegenler fazla medyaya duyurulmadı.

Konu başlıkları

[gizle]
  • 1 Tarih boyunca gezegen kavramı
  • 2 Diğer bağlantılar
  • 3 Dış bağlantı
  • 4 Tanımlama ve yeniden sınıflandırma tartışması

Tarih boyunca gezegen kavramı [değiştir]

Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin yörüngeleri

Elimize ulaşan tarihsel kayıtlar incelendiğinde, Türkçe'nin genç sözcüklerinden olan 'gezegen'in diğer dillerde uzun süredir var olan karşılıklarının, gökyüzünde yıldızların alışılmış hareketlerinden farklı davranışları ile dikkati çeken 'aykırı' yıldızlar için kullanıldığı görülür. Batı dillerinde gezegen kavramı Eski Yunan'da 'başıboş gerizekalı manyak herif seni dolaşan' anlamında kullanılan planitis sözcüğünden türetilmiş sözcüklerle ifade üstelik alışılmadık bir yörüngede idi. Bütün bunlara karşın, en büyük asteroit Ceres'ten daha büyük olan ve Güneş çevresinde dönen dokuzuncu büyük gök cismi olan Plüton'un dokuzuncu gezegen sıfatı 20. yüzyıl sonlarına kadar tartışma konusu olmadı.

Hollandalı gökbilimci Kuiper tarafından kuramsal olarak ortaya atılan ve bugün Kuiper kuşağı olarak bilinen bölge, Güneş'ten 30-50 A.Ü (astronomi ünitesi-gökbilim birimi) yani yaklaşık 4,5-7,5 milyar km. uzaklıktaki alanı kaplar ve Güneş çevresinde dönen çok sayıda küçük gök cisminin bu aralıkta yer aldıklarına 1950'lerden bu yana inanılmaktadır. 1992 yılında, o ana dek Kuiper kuşağının bilinen tek üyesi Plüton gezegeni iken, (15760) 1992 QB1 geçici adıyla tanınan 'ilk Kuiper kuşağı cismi'nin bulunması ve bunu kısa sürede çok sayıda yenilerinin izlemesi ile bu yeni gök cisimi sınıfı bir kavram olarak netleşmeye başladı. Plüton'un bilimsel anlamda bu sınıfın bir üyesi olduğu gökbilim çevreleri tarafından kabul edilirken, hala bir gezegen olarak kabul edilip edilmeyeceği konusu popüler bir tartışma biçimini aldı. Uluslararası Gökbilim Birliği (IAU) 1999 yılında Plüton'un resmi olarak Güneş sistemi'nin dokuzuncu gezegeni kabul edildiğini ve bunun değiştirilmesinin düşünülmediğini açıklayan bir bildiri yayınlamak zorunda kaldı.

200 yılında Plüton'un yarısı çapındaki 50000 Quaoar'ın, 2004'te ise neredeyse Plüton büyüklüğünde 90377 Sedna'nın keşfi, Plüton'un diğer Kuiper kuşağı cisimlerinden (Kuiper Belt Objects-KBO) fazla ayrıcalıklı olmadığını göstermesi bakımından önemli görüldü. 29 Temmuz 2005'de üç yeni Kuiper kuşağı cisimi daha bulunduğu açıklandı. Bunlardan 2003 UB313 adlı olanı, Plüton'dan daha büyük olması nedeni ile bazılarınca 10.cu gezegen ilan edilirken bir yandan da Plüton'un gezegen sıfatının gözden geçirilmesi tartışmaları yeniden alevlendi.

 

 

Güneş Sistemi
Güneş Merkür (gezegen) Venüs (gezegen) Ay (uydu) Yer (gezegen) Mars uyduları Mars (gezegen) Ceres (cüce gezegen) Asteroit kuşağı Jüpiter (gezegen) Jüpiter'in doğal uyduları Satürn (gezegen) Satürn'ün doğal uyduları Uranüs (gezegen) Uranüs'un doğal uyduları Neptün'ün doğal uyduları Neptün (gezegen) Plüton'un doğal uyduları Plüton Kuiper kuşağı Dysnomia Eris Dağınık Disk The Oort Cloud
Güneş · Merkür · Venüs · Yer · Ceres · Mars · Jüpiter · Satürn · Uranüs · Neptün · Plüton · Haumea · Makemake · Eris
Gezegenler · Cüce gezegenler · Uydular: Dünyasal · Marssal · Jüpitersel · Satürnsel · Uranüssel · Neptünsel · Plütonsal · Haumeansal · Erissel
Küçük cisimler · Meteoritler · Asteroitler ve uyduları (Asteroit kuşağı, Centaurlar, NÖC'ler: Kuiper kuşağı/Dağınık disk) · Kuyruklu yıldızlar · Oort bulutu
Ayrıca astronomik cisimler, yarıçap ya da kütleye göre sıralanmış Güneş Sistemi'ndeki cisimlerin listesine ya da Güneş Sistemi'ne bakınız.

13

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Gezegen" adresinden alındı.

 


 

HAZIR ÖDEVLER 2008-2015